Salustiano, Foinsae Hatutan Moris Ho Faan Pateka

By Juvelino A.A. Fernandes | 1138 Views 18 Set 2020, 22:40:50 HTL Humaniora
Salustiano, Foinsae Hatutan Moris Ho Faan Pateka

Caption: Salustiano Mota ho ninia pateka, nudar prezente furak hosi Maromak para hatutan moris (Foto: Juvelino A.A. Fernandes | LALATAK.COM).


“Mane ne’ebe barani mak mane ne’ebé la halai hosi responsablidade,” lia-fuan korajen ne’ebe sempre hato’o hosi aman Alfredo Mota (matebian) hodi haforsa oan sira atu labele hakfodak, hakiduk no/ka halai hosi problema. Salustiano Mota haktuir ba LALATAK.COM, bainhira fa’an hela pateka iha Aldeia 04 Setembro, Comoro, Dili (11/9/20).

Salustiano Mota, ho naran bolu Saul moris iha Ai-Asa, Bobonaro, nu’udar oan datoluk hosi maun alin nain 5, aman Alfredo Mota (matebian) no inan Maria Fernandes (feto faluk).

Haree ba kondisaun ekonómia familia, iha tinan 2010 Saul deside hodi hakotu nia estudu iha Ensinu Baziku Siklu-Datoluk Dom Kaileto Bobonaro, no hahu nia moris nu’udar ojek, uza motor hodi transporta pasajeiru iha Bobonaro laran, dalaruma la’o ho pista (jalur) Bobonaro - Zumalai, no dalabalun liu ba Suai.

Nutisias Relevantes:

    Osan ne’e Salustiano hetan hodi finansia nesesidades ekonómika familia nian. Mane klosan ne’e iha maun nain rua no alin nain rua, moris hamutuk ho inan faluk hafoin nia aman husik sira ba mundu seluk.

    “Situasaun sira motiva hau atu esforsu-an hodi ajuda hau nia inan,” dehan Saul.

    La sente loron matan nia hanas, anin fuik nia huu, no risku hosi dezastre oioin mak la espera, loron ba kalan Saul ho nia motor halai iha area Bobonaro, Zumalai to’o ba Suai hodi hetan netik osan ba ohin loron, nune'e bele sustenta sira nia familia.

    Foinsa’e ne’ebé moris iha loron 12 Juñu 1994 ne’e haktuir, ojek mak knar murak liu. Durante tinan tolu hala’o knar ne’e ho pista (jalur) ne’ebé nia liu bebeik lori sorte ba nia, hasoru menina ida ho naran Joanina Barros Moniz, naturalidade Salele, Tilomar, Covalima.

    Hafoin fulan rua hasoru malu, hahu kuda domin ne’ebé hatudu dadaun nia funan. Hosi ne’e mane klosan ne’e konsiente katak nia hasoru hela problema bo’ot, ne’ebé eziji nia responssábilidade.

    Joanina Barros Moniz (18), klase daruak ensinu sekundariu momentu ne’ebá, tanba isin rua (gravida), parte eskola deside hodi demite (hasai) Joanina hosi eskola. Situaasaun ne’e fó presaun maka’as liu ba Saul no Joanina.

    Hamatan ba lisan kultural, familia hosi parte feto ezije Saul atu hodi familia ba hasoru malu. Situasaun moruk ne’e halo Saul hanoin ladiak ba Joanina, nomós bebe ne’ebé iha hela knotak.

    “Hau iha presaun nia laran, tanba hau nia banin sira obriga hau tenki bolu hau nia familia. Hau mós tauk atu bolu ha’u nia familia tanba hau nia familia hatene hau loroloron ojek, la’os mai hola feto. Nune’e iha momentu ne’ebá halo ha’u hanoin oioin to’o atu estraga hau nia fen no hau nia oan ne’ebe nia kous,” Salustiano haktuir.

    Babeur-at ne’e la konsege manan Saul nia fuan ki’ik, tanba liafuan ne’ebé nia rona hosi nia aman matebian motiva no haforsa tebes nia.

    Mane forte ne’e haktuir, momentu neéba tanba kauza ida neé nia simu lian kroat hosi feto nia familia, "mane bandidu hanesan ó ne’e atu fo han lerek saida ba ami nia oan feto."

    Lia-fuan hirak ne’e Saul konsidera nu’udar orasaun, motivasaun ba nia hodi esforsu. Saul deside hodi fa’an motor ne’ebé nia uza hodi ojek durante ne’e para atende nesesidade familia foun refere. Ho korajen no vontade tomak, motivasaun, esforsu hodi sustenta familia ne’e, Saul hahu kuda no fa’an pateka.

    Entretantu bainhira LALATAK.COM konfirma via telefone (12/9/20), Joanina, Saul nia espoza, ne’ebé oras ne’e iha hela Suai informa, Salustiano ne’e ema ne’ebé badinas tebes, nia la hatene kole. Dalaruma nia iha to’os deit, hosi dader to’o kalan, tanba tauk ema na’ok ka estraga pateka. Dalaruma kalan boot mós nia ba cek (kontrola).

    Bebe ne’ebé Joaniana ko’us iha momentu ne’ebá oras ne’e ho idade tinan tolu ona. Nia mak naran Talia Mota. Moris sempre hasoru anin no loro, nune’e mós ema labele ses hosi problema, importante liu mak oinsa ema hatene jere problema mak enfrenta, simu situasaun, kondisaun mak iha, no agradese ba Maromak.

    Hosi esforsu (kuda pateka) ne’e, tinan ida Saul tun mai sidade Dili dala rua hodi fa’an ninia pateka. Atividade negósiu ne’e fó impaktu diak ba redimentu ekonómiku família nian.

    “Hau agora dadaun business deit pateka. Tinan ida hau lori pateka mai Dili dala rua, kada fulan neen. Ne’e hau lori tun mai aluga trek bak ai boot ne’e, tula nakonu mai fa’an iha tasi tolu,” Saul haktuir.

    Sedu liu lorona tolu, dalaruma lori semana mak fila ba Suai. Pateka ho truck nakonu neé kuandu faán hotu dalaruma hetan US$1,000.00. Hosi montante ne’e US$300.00 selu kustu ba transporte no seluk nudar lukru hosi negosiu refere.

    Hosi pateka nia folin durante ne’e Salustiano Mota ho familia sosa fali ona motor ida, ne’ebé uza hodi fasilita familia ninia nesesidades ba transporte. Ba LALATAK.COM Saul haktuir, oras ne’e nia rai hela osan balun, ho mehi iha tempu ruma hakarak sosa netik Grand Max (karreta), nune’e bele tula pateka mai Dili, no la persiza aluga tan karreta seluk.

    Atu hakotu nia lian, Bobonaro-oan ne’e husu ba foinsa’e sira atu fó valor ba moris tanbá moris ne’e prezente furak mak oferese hosi Maromak. Tenke simu ho responsablidade, importante mak nafatin agradese, esforsu, servisu maka’as, onestu, fiar deit buat hotu sei furak iha nia tempu.* | Editor: Martinho Moniz




    Write a Facebook Comment

    Hakerek ita nia komentariu uza account Facebook

    View all comments

    Write a comment

    Loading....


    Kanan - Iklan Sidebar

    Lalatak Sosmed

    Hare ami iha facebook, twitter, Instagram, Youtube para akompanha informasaun atual.